Informatie over de boekenclub en samenvattingen van evenementen lees je op de website van de NVTA.
Wat is herbeslissen?
Mil gebruikte de metafoor van taal. Als kind leren we niet alleen onze moedertaal, maar ook de sociale taal van ons gezin van herkomst. Daar is niets mis mee. Pas wanneer je in een andere omgeving terechtkomt, blijkt die taal niet altijd toereikend en leer je er een tweede taal bij. Niemand gaat zijn Nederlands afleren om Engels te leren. Toch ligt in veel veranderwerk de nadruk op afleren en loslaten. Herbeslissen gaat over toevoegen: zelf aan het stuur gaan zitten en kiezen welke oude patronen nog bruikbaar zijn en welke nieuwe je nodig hebt. Mil noemt het woord “copingmechanisme” daarom ongelukkig; het gaat simpelweg om leerprocessen. Oude beslissingen waren ooit geniale manieren om verbonden te blijven met het gezin van herkomst. Hij sprak over een vier- of vijfjarige die in het echte leven een complete familieopstelling doorziet en daar iets mee weet te doen. Met die mildheid, en met humor, kijken mensen anders naar wat ze nu belemmert. Hij citeerde Mary Goulding (herbeslissen als het afleggen van zelfopgelegde dwangbuizen) en George Kohlrieser (laat je niet gijzelen, ook niet door je eigen ooit zinvolle besluiten).
Omdat oude beslissingen in het kinddeel liggen opgeslagen, moet je daar ook contact mee maken. Anders is het alsof je een kapotte motor probeert te repareren vanuit de kofferbak.
Herbeslissen in organisaties: de gouden driehoek
Op de vraag naar voorbeelden op organisatieniveau beschreef Mil zijn werk met de “gouden driehoek”: breinkennis, persoonlijke groei en bedrijfsresultaten. De signature case in het boek is Haribo, samen met Judith opgebouwd en inmiddels zo’n tien jaar lopend. Deelnemers volgen een persoonlijk groeitraject en passen wat ze leren direct toe in projecten die door de directie zijn gekozen. Dat helpt bij het lastigste deel van herbeslissen: het borgen. Aan het eind presenteren ze aan de hele staf wat ze over zichzelf, over samenwerken en voor het bedrijf hebben opgeleverd. Omdat deelnemers uit alle divisies komen, verandert de cultuur mee: er wordt meer geluisterd en overlegd. Mil trok ook de parallel met procesverbetering: net als bij een verouderd ponskaartsysteem zoek je naar kernoorzaken. Zijn relevante vraag is niet of je dit in bedrijven kunt doen, maar of je het wilt, want je komt dicht bij mensen en dat vraagt ethisch en zorgvuldig werken. Het rimpeleffect maakt het de moeite waard: wie een leidinggevende een ander “mind’s eye” geeft, bereikt ook diens omgeving.
Breinwijsheid
Een vraag over het hoofdstuk over breinwijsheid bracht Mil bij zijn model van drie lagen, een bewuste vereenvoudiging: het reptielenbrein, het emotionele brein en het denkende brein. Het brein is in de eerste plaats een overlevingsorgaan, en de diepere laag gaat steeds voor. Wie in een vergadering hoort dat zijn afdeling wordt gereorganiseerd, luistert anders en zoekt direct contact met een collega. Wie ruziënd in de auto zit en de weg ziet versmallen, stopt meteen met de ruzie. Omdat oude overlevingsmechanismen in die diepere lagen zitten, werk je met beleving in plaats van ratio, en geef je mensen toestemming om zich ongemakkelijk te voelen bij iets nieuws, zoals de eerste rit op een andere fiets.
Daarbij hoort een omgeving waarin mensen blijvend kunnen oefenen, in plaats van alleen in een “labosituatie”. Remco Evenepoel werd ook niet op één dag wereldkampioen. Groepen die elkaar steunen, bijvoorbeeld via een appgroep waarin iedereen de avond voor een spannend gesprek een seintje krijgt, maken het verschil. Simple, but not easy.
Op de vervolgvraag of iemand die ooit besloot dat ratio het belangrijkst is anders werkt, was het antwoord: nee, er is alleen meer werk nodig om de emotionele laag toe te laten. Mil is kritisch op typeringsinstrumenten die vaak bevestigen in plaats van uitnodigen. Begrijpen en tekenen is het startpunt, de essentie zit in de ervaring.
Contact en contracteren
Over contracteren schetste Mil de stappen van de Gouldings: contact, contracteren, de impasse vinden (waar zit de klem tussen willen en niet doen?), de herbeslissing en het borgen. Technisch gezien is contracteren de belangrijkste stap, maar voor het uiteindelijke resultaat is contact het belangrijkst.
Het contract volgt de mantra van de Goulding-school, “What do you want to change today?”. Concreet, dus niet “ik wil exploreren” of “ik wil beter in staat zijn”. Een werkwoord, liefst in de tegenwoordige tijd: “in die situatie doe ik dit”. Vanuit het willen, want het moet uit het kinddeel komen. Mil formuleert “change” zelf liever als “develop”. En dan “today”: wanneer ga je dit gesprek voeren? Mensen beginnen vaak vanuit een slachtofferpositie en in de eerste zin van een contract zit vaak al sabotage. Wie daar als begeleider concreet op doorvraagt, geeft mensen de permissie zichzelf serieus te nemen.
Grenzen en veiligheid in de werkcontext
Hoe ga je om met situaties waarin mensen niet terug willen naar hun jeugd? Mil spreekt daarom bewust over “oude leerprocessen” die op elk moment kunnen zijn ontstaan; als mensen zelf naar hun jeugd gaan, houdt hij ze niet tegen. De sleutel is vooraf contracteren, kaders scheppen en werken met metaforen en verhalen. Hij erkende ook dat hij zich een eigen biotoop heeft gebouwd en dat niet alles overal toepasbaar is.
De ontbrekende schakel tussen willen en doen
Op de vraag naar de ontbrekende schakel uit blz. 14 legde Mil uit dat mensen wel anders contact willen maken of duurzamere relaties willen, maar botsen op oude leerprocessen die nog steeds over overleven gaan. In TA-termen zijn injuncties overlevingsmechanismen. Herbeslissen is het aanpassen en uitbreiden van die overlevingsbeslissingen. Mil hield een pleidooi voor werken in groepen: oude beslissingen ontstonden in een verbindingsgeheel, en wat maatjes in een groep zeggen komt beter binnen dan wat een begeleider zegt.
Aanbod en vervolg
Samen met BIRD (Business Institute for Redecision and Development) bieden we de herbeslissingsmarathon van twee dagen aan. Dit is een ervaringsgerichte therapiemarathon waarin je zelf ervaart wat cliënten doormaken; de eerstvolgende is op 29 en 30 oktober, daarna begin 2027. In het voorjaar van 2027 start een tiendaagse opleiding (5 x 2 dagen) over herbeslissen met aandacht voor contracteren, technieken en het vertalen van therapietechnieken naar de werkcontext.
